|
Santa Harabeleri |
|
Santa Harabeleri 17. yy'dan beri dini, ticari ve kültürel önem
taşıyan bir yerleşim yeridir. Santa Harabeleri bugünkü
Dumanlı köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. 7 adet
mahallesi vardır. İl Merkezine uzaklığı 80 km.'dir. Ulaşım
Yağmurdere Bucağı üzerindedir. Her mahalle tümüyle taştan
inşa edilmiş tek katlı konutlar, taş cepheli 1 veya 2
kilise, her sokak başında 1 çeşme vardır. Tarihi eserler
yönünden zengin olan Santa doğal konumları itibariyle de
yayla özelliği taşımaktadır. |
|
|
|
|
|
|
 |
|
Sadak ( Satala ) Harabeleri |
|
Satala olarak bilinen Antik Kent Doğu Karadeniz Bölgesi Gümüşhane
İli Kelkit İlçesinin 17 km. Güneydoğusundadır. Bu günün
Sadak Köyü Antik Devirde Satala adını taşıyordu. Eski Roma
İmparatorluğunun doğudaki en önemli askeri ordugahı Anadolu
ve Kapadokya 'dan Karadeniz'e geçen askeri yolların
birleştiği bir kenttir.
Kent çevresinde tiyatro, opera ve yapı kalıntıları , motifli
tuğlalar, prezeler, sütun başlıkları, hayvan heykelcikleri, mühürler,
sikkeler, yüzükler, pişmiş topraktan yazıtlar,Roma ve Erken Bizans
dönemine aittir. Antik kenten Su Kemerleri, ünlü Yunan heykeltıraşı Fidyes
tarafından yapılan ve şu anda Londra Brithis Museum da
bulunan güzellik tanrıçası Afrodit' in heykeli, antik havuz,
mezar sikkeleri, günümüze ulaşan tarihi kalıntılardır.
|
 |
 |
 |
|
Sarıçiçek Köy Odaları |
|
Sarıçiçek
Köyüne ulaşmak için Gümüşhane-Erzurum Karayolunun 20.
km.'ndeki Tohumoğlu mevkiinden Yağmurdere yoluyla gidilir. İl
Merkezine 50 km. uzaklıktadır. Sarıçiçek Köyü 60 haneli tabii
güzelliği, yer aldığı dağın yamacında zümrüt yeşili vadiye
inen taraçalar üzerine kurulmuş evleriyle çarpıcı bir
güzelliğe sahiptir. Evler 1873 yılında yapılmış olup, iki
adettir. Bölgede ortaya çıkan mesken tiplerinin oluşumunda
Türk geleneği ile yerleşik geleneğin ve mahalli hususiyetlerin
büyük rolü olduğu tahmin edilmektedir. Odaların içerisi sanat
açısından ilgi çekici şekilde tezyin edilmiştir.
|
 |
|
|
 |
|
Gümüşhane Evleri |
|
Ana yapı malzemeleri taş, kerpiç, ahşaptır. Evlerin plan olarak
arz ettikleri şema ortada bir avlu ve iki yana dizilmiş
mekanlardan meydana gelmiştir. Evlerin alt katları ailelerin
günlük ihtiyaçlarını karşıladıkları mutfak, banyo, wc, kiler
ve günlük yaşamın diğer mekanlarından oluşur. Üst katlar ve
çatı katı ise yatak odası ve misafir odaları şeklinde
düzenlenmiştir. Evlerin dış görünümü doğal peyzaja
olağanüstü uyum sağlamaktadır. Günümüz mimarisine örnek
olacak tip ve güzelliktedir. |
 |
 |
 |
|
Kaleler |
|
Gümüşhane yöresinde savunma ve gözetleme amaçlı 35 kale
vardır. sayının bu denli çok oluşu İran-Mezopotamya ticaret
yolu üzerinde bulunmasıyla açıklanabilir. En önemlileri, Canca, Akçakale
(Merkez), Edire (Dörtkonak) kalesi, Kov kalesi, Keçikalesi,
Kodil kalesi, Torul kalesi, Sadak kalesi, Gümüştuğ kalesi olarak sayılabilir. |
|
|
|
Kale Kalesi (Keçi Kalesi) |
|
Şehir Merkezinin 20 km. doğusunda Gümüşhane-Bayburt anayolunun sağında yer almaktadır. Kalenin iki yolu
vardır. Batı yönündeki yol daha kolaydır.Fakat giriş doğudandır.Kale çok sarp bir kayalık üzerine 1560 metre
yükseklikte Ana kaya üzerine inşa edilmiştir. 78x27 metre boyundadır. Moloz taş örgülü duvarların büyük bir kısmı hala
sağlam durumdadır. Kale duvarlarının yükseklikleri 5-15 metre arasındadır. Kalenin kuzey ve güney kesimlerinde su sarnıcı
ve depolar yer almaktadır. Batısında ise 15 metre uzunluğunda doğal bir kaya altı sığınağı bulunmaktadır. Girişi
ise duvarla örtülüdür.Kalenin içinde bulunan iki yapı dikkati çeker. Toprak seviyesinden biraz yüksekte kalan yuvarlak
kemerler, dikdörtgen şeklindeki mekanlara aittir. Arka arkaya bulunan bu iki yapının aydınlığını sağlayacak hiçbir
pencere mevcut olmadığından bunların zindan olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir. Kalede vadiye inen gizli su yolları mevcuttur. |
 |
 |
 |
|
Canca Kalesi |
|
Kaleye Vank köyünden ve Kale
deresi denilen vadiden gidilir.
Evliya Çelebi Seyahatnamesinde
bu kaleden bahis etmektedir.
Trabzon, Türkler tarafından 1461
yılında fethedildiğinde Kral
kızının bu kaleye sığınarak
hazineyi saklayıp,öldüğünde
nakledilen rivayetler
arasındadır. Kale, doğu-batı
istikametinde arka, arkaya üç
bölümden teşekkül etmiştir.
Çevresi 1.50 m. kalınlığındaki
burçlarla takviye edilmiştir.
Kalenin girişi batıdan açılmış
olup,batıdaki 1.duvarı geçtikten
sonra küçük bir alana ulaşılır.
Burada 4.10x4.10 m. Boyutlarında
bir sarnıcı bulunmaktadır. Büyük
ölçüde sağlam olan sarnıcın üst
örtüsü kısmen yıkılmış, içten ve
dıştan sıvanmıştır. Buradan
2.bir kapıyla Kalenin doğu
bölümüne ulaşılır. Bu alanda
Kuzey köşesindeki kayaların
üzerine oturtulmuş küçük bir
şapel vardır. Sağlam kalan
duvarlar üzerinde fresko
tekniğinde yapılmış, Hıristiyan
Azizleri olduğu tahmin edilen
resimler vardır. |
 |
|
Olucak (İmera) Vadisi Kilisesi |
|
Yapı, Olucak (İmera) Köyünün yaklaşık 2 km. güneyinde yüksek bir dağın yamacına kurulmuştur.
Kapının üzerinde sivri kemerli alınlık,içerisindeki kitabede kök boyalarla yazılmış,
1885 tarihi okunmaktadır. 9.80x4.50 m. Boyutlarında tek nefli bir kilisedir.
Tek apsisi dışa taşkın olarak yapılmış,içten ve dıştan yarım yuvarlak olarak düzenlenmiştir.
Apsisde bir mazgal pencere açılmış, kuzey doğusunda iki,güney doğusundada bir niş bulunmaktadır.
Yapının tek girişi batıdan olup,yuvarlak kemerlidir.Üzerinde bir pencere açıklığına yer verilmiştir.
|
 |
 |
 |
|
|
|
Metropolitik Kilisesi |
|
Yapı, Merkez Süleymaniye Mahallesinde yer almaktadır. Dikdörtgen
bir alan üzerine iki katlı olarak inşa edilmiştir. Kapı,
pencere ve köşe taşları düzgün kesme taşla, beden
duvarları ise moloz taşla örülmüştür. Üst örtüsü tamamen yıkılmıştır. |
 |
|
Balcılar Mahallesi Kilisesi |
|
Yapı, İlçenin 30 km. güney batısında Gümüştuğ Köyü Balcılar
Mahallesindedir.Tek nefli ahşap döşemeli kilise
10.40x6.37 metre ölçülerindedir.Girişi güneyden
olup,apsisinde beş niş bulunmaktadır. |
 |
|
Çakırkaya Kilisesi |
|
Şiran İlçesi Çakırkaya Köyü Kozağaç Mevkiinde bulunan Çakırkaya Kilisesi
Kaya Kütlesinin gayet itinalı bir işçilikle oyulması suretiyle meydana
getirilmiştir.Doğu-Batı istikametinde sıra destek sütunuyla üç nefe ayrılmıştır.
Payeler arasında kalan dört sütunun meydana getirdiği kare bölümü örten kubbeli
tonoz pandantifli olarak kullanılmıştır.Ana ve yan apsislerde nişleri bulunan
kilisenin batı duvarındaki iki sıra niş dizisi ise ahşap bir galerinin daha
önceleri var olduğunun izlenimini vermektedir.Normal mimari unsurlarla yapılan
Çakırkaya kilisesinin batısında dikdörtgen planlı apsisinde üç büyük niş bulunan
bir şapel mevcuttur.Kayalıklar üzerinde ana kayaya oyulmuş üç nefli ve yanında
küçük bir şapeli bulunan kaya kilisesidir. |
 |
|
|
 |
|
Terzili Kilisesi |
|
Yapı Dumanlı köyü Terzili mahallesindedir. 09.10 x 11.66 m boyutlarında,
dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiş,
orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Biri kuzeyde diğeri
güneyde olmak üzere 1.00 m genişliğinde, karşılıklı olarak yerleştirilmiş
yuvarlık kemerli iki girişi bulunmaktadır. Batı duvarı arazi konumuna göre
yüksekçe bir tepeye dayandırıldığı için batıdan giriş açılmamıştır. Apsis ve
pastaporion hücreleri dışa taşkın yapılmıştır. Apsis 4.13 m genişliğinde ve 3.50 m
derinliğindedir. Kilisenin üst örtüsü tamamen yıkılmış taşıyıcılardan sadece bir
sütun kalmış malzeme yöredeki kiliselerde kullanılan malzemeden oluşmuştur. Kilisenin
kuzeydoğusunda bir martiryum bulunmaktadır. |
 |
|
Çakallı Kilisesi |
|
Yapı Dumanlı Köyünün Merkezinde yer almaktadır.09.85x13.30 m
boyutlarında dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli ve
bazilikal planlı olarak inşa edilmiştir. Biri batıdan
diğeri güneyden olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi
bulunmaktadır. Güney girişi üzerine yonca biçiminde hac
motifi işlenmiştir. Işıklandırma dengeli bir biçimde
yan duvarlara ve apsislere yerleştirilmiş pencerelerle
sağlanmıştır.Kilisenin yapım tarihi 1878’dir. Frekso
izlerine sık sık rastlanan kilisede kapı, pencere,
taşıyıcılar, kemerler ve köşe taşları düzgün kaliteli
kesme taş malzemeden, diğer beden duvarları ise 0.85 m
kalınlığında kaliteli moloz taştan yapılmıştır. |
 |
|
Piştovli Kilisesi |
|
Yapı Dumanlı Köyü Piştov mahallesinde bulunmaktadır. 17.00x13.00 m
boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli
bazilikal plan şemasında inşa edilmiş, orta nef yan
neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Biri kuzey
diğeri güneyde olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi
bulunmaktadır. Kuzey girişi kiborion tarzında
düzenlenmiş ancak günümüze bu kiborion girişin sadece
bir sütunu gelebilmiştir. Girişin hemen üzerinde hac
işareti işlenmiştir. Apsis ve pastaporion hücreleri doğu
cephesinde yapılmış her birine birer yuvarlak pencere
açılmıştır. Kuzeyinde dört mazgal pencere bulunan
kilisenin yapı içerisindeki sıva kalıntıları üzerine
fresko resimleri işlenmiş bunlardan günümüze bazıları
ulaşmıştır. Yapının kuzeydoğusunda bir çeşme vardır. |
 |
|
Zurnacili Kilisesi |
|
Yapı Dumanlı Köyü Zurnacili mahallesi içindedir. 12.80x16.80 m
boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli
bazilikal plan şemasında inşa edilmiş, orta yan
neflerdan daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Biri batı
diğeri de güneyde olmak üzere yuvarlak kemerli iki
girişi bulunmaktadır. Bunlardan güney girişi ana giriş
olarak kullanılmış girişin her iki tarafına sütunceler
konulmuş ve üzerine hac motifi işlenmiştir. Kilisenin
batıda ve doğuda üç doğu ve kuzeyde ise dörder penceresi
bulunmaktadır. Apsisi ve pastaporion hücreleri dışa
taşkın yapılmış her birine birer pencere açılmıştır. İç
kısmında sıvalar üzerine işlenmiş dini motifler taşıyan
presko izlerine rastlanmaktadır. Diğer kiliselerde
olduğu gibi düzgün yontma taş ve moloz taşlar kullanılmıştır. |
 |
|
Aşağı Mahalle Kilisesi |
|
Üç nefli bazilikal planlı üst örtü sistemi sağlam,içten beşik
tonozlu kilise içerisinde bir sarnıç yer
almaktadır.Önünde beş bölümlü bir narteks bulunmaktadır.
8.72x7.36 metre boyutlarındadır.Kilisenin avlu
girişindeki kemerin sol tarafında sağlam kilise konutu
mevcuttur. |
 |
|
Hegios Georgios Metropolitik Kilise |
|
Yapı Süleymaniye Mahallesindedir.İlk ismi Hağia Tiriada’dır.
Oldukça eski bir kilisedir.1613-1726 yıllarında iki
onarım geçirmiştir.Oldukça büyük ölçülere sahip olan
yapının çevre duvarları ve apsisleri sağlam kalmış,üst
örtüsü tamamen çökmüştür.Yakın zamanları işaretleyen,
kaba üsluplu bazı freskolar (yaş harç tabakası üzerine
renkli boyalarla yapılan duvar resimleri) bilhassa batı
duvarlarında görülmektedir. |
 |
|
Baş Mahalle Kilisesi |
|
Yapı, İlçenin 30 km. güneybatısında Gümüştuğ köyündedir.11.16x7.96
ebatlarındaki kilisenin apsis cephesi yıkılmış,üç nefli
bazilikal planlıdır.Üst örtü sistemi beşik tonuzlu
olup,içerisinde fresko tekniğinde resimler
bulunmaktadır.Dört sütunlu,dört payelidir.Kilisenin
hemen önünde eğimli bir arazi üzerine kurulmuş iki katlı
bir ev yer almaktadır.Üst kat tek odalı ve çift yönlü
çatı ile örtülü olup,7.75x5.11 metre boyutlarındadır. |
 |
|
Ayana Mahallesi Kilisesi |
|
Yapı, Torul İlçesi Gülaçar Köyü Ayana Mahallesindedir. Tek
apsisli,tek neftli ve tüm duvarları düzgün yontma taşla
yapılmış, giriş kapısı batı tarafta olup,kapının
üzerinde küçük bir ker geçişi vardır. Yapı içerisi
orjinalliğini korumaktadır.Tüm yüksek yerleşim
alanlarında yapılan kiliselerde olduğu gibi burada da
tabiat şartlarıyla ilintili olarak yapı çatısı üçgensi
geçişle tamamlanmıştır. |
 |
|
Mandırı
Kilisesi |
|
Kilise, Merkez Mescitli Köyünde,köye 3 km mesafede tarlaların
arasında derin bir yarın kenarında yer
almaktadır.Dikdörtgen planlı tek apsisli ve tek nefli
bazilikadır.Dıştan üçgen rıma bir çatı,içten oldukça
büyük bir beşik tonazla örtülüdür.Tamamen kırma taş
malzemeyle inşa edilmiştir.Güney cephede masif
olup,Kuzey cephesinde 3 adet apsis ve girişin yer aldığı
batı cephesinde üst seviyede 1 adet pencere yer
almaktadır.Giriş kapısı basit silmelerle
çevrelenmiştir.Girişin iki yanında ikişer adet kemer bir
gibi görünmekte buda yapının ilk şeklinde burada bir ön
mekan olduğunu düşündürmektedir.Yapı 19.yy Rum
hiristiyanları dönemine aittir. |
 |
|
Emirler Mahallesi Kilisesi |
|
İlçeye 15 km. mesafedeki Büyükçit Köyünün emirler mahallesinden
patika yol ile yapıya ulaşılır.Üç nefli tek apsisli
sekiz sütunlu kilisenin üzeri beşik tonuz
örtülüdür.10.20x5.50 metre ebatlarında olan kilisenin
önündeki kibirion girişi yıkılmış durumdadır. |
|
|
|
Belen Köyü Kilisesi |
|
İlçeye 11 km uzaklıkta olan yapı, köyün girişinde köye hakim bir
yerde yapılmış olup,kilisenin ana bölümü yıkılmış sadece
papaz yeri diye anılan kısım kalmıştır.Köy halkı
tarafından Cami olarak kullanılmaktadır. |
 |
|
Dilekyolu Kilisesi |
|
Şiran İlçesi Dilekyolu Köyündedir.Yapı,12.30 metre ve 8.60m boyutlarında sert
kesme taşlardan yontularak yapılmış 1956 yılında
okul amaçlı kullanıma açılarak ana yapının iç kısmı
ek duvarlarla örtüldüğünden mimari özelliği
kaybolmuş,sadece papaz yeri diye adlandırılan kısım
özelliğini korumaktadır.Ayrıca kiliseye ait olduğu
sanılan 2 m boyundaki sütun ve sütun başlıkları
bulunmaktadır. Kilisenin kitabesi bulunmamaktadır.
Köy halkı tarafından Cami olarak
kullanılmaktadır. |
 |
|
Orta Mahalle Kilisesi |
|
Yapı, Kürtün İlçesi,Yaylalı Köyü Orta mahallesindedir.5 genden
oluşan tek apsisi,benzer kiliselerden farklılık arz
etmektedir.Tek nefli, üçgensi örtülü çatısı ve mazgal
pencerelerinin azlığı yörede kış aylarının soğuk
oluşuyla ilintilidir.Yapının köşeleri ve kapı girişi
düzgün yontma taşla,diğer kısımları ise moloz taşla örülüdür. |
 |
|
Günbatur Köyü Kilisesi |
|
Şiran İlçemiz Günbatur Köyünde olan yapı,6 metre yüksekliğinde 11 metre b
oyunda 9.5 m. eninde inşa edilmiş olup,güney kısmına bakan kilise kapısı
daha sonra kapatılarak taşla örülmüştür.Kiliseye ait papaz yeri kaldırılmıştır.
Köy halkı tarafından daha sonra Cami olarak kullanılmaktadır.
Aşağı Mezera Kilisesi
Tek nefli Şapelin batı cephesi moloztaş, diğer cepheleri kesme taş ile yapılmıştır.
Üst örtüsü tahrip olmuş ,yapı; 3.70x3.00 metre ebatlarındadır.
|
 |
|
Cingallı Kilisesi |
|
Merkez Dumanlı Köyü Köyünde bulunan Kilise Santa yerleşiminin en alt kesimindedir.
Bazilikal dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir.
Orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksektir. Tek girişi batıdan sağlanmış olup,
girişin üzeri yuvarlak kemerlidir. Neflerini dikine geçen beşik tonozun kuzey bölümü
sağlamdır. Kilisenin taşıyıcıları ve tavanı çökmüştür. Kapı, pencere, taşıyıcılar ve
kemerler düzgün yontma taştan diğer kısımlar ise moloz taştan yapılmıştır. |
 |
|
Krom Kilisesi
|
|
Yapı,Yağlıdere Köyü sınırları içerisindedir.Yan duvarları ve örtüsü yıkık vaziyette
olan Kilisenin ön duvarı ve girişi sağlam vaziyettedir. Dikdörtgen bir alan üzerine
üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir. |
 |
|
Çevrepınar Köyü Kilisesi
|
|
Şiran İçlisi Çevrepınar Köyündedir. Şiran-Gümüşhane yolunun batısında 12.5 eninde 10
metre boyunda 4 ana sütun üzerine oturtulmuş, ana kubbede buna bağlı küçük sütunlar ile
6 adet kubbesi bulunmaktadır.Sütün başlıkları geometrik desenlerle şekillendirilmiş
sütunlar kurşun eritilerek üst,üste konulmuştur.Yapının ses yankısının sağlanması için
ana kubbede karşılıklı küpler konularak ses dizaynı sağlanmaya çalışılmıştır.Kilise
giriş kapısı işlemeli olup, Papaz yeri diye anılan kısım harap olmakla birlikte özelliğini korumaktadır. |
 |
|
Kızlar Manastırı |
|
Yapı, Kürtün İlçesi Yaylalı Köyündedir. Üçgensi çatısı tabiat şartlarına bağlı
olarak yıkılmıştır. Tek nefli, tek apsislidir. Yöre kızlarının eğitim ve ibadet
amaçlı olarak kullandıkları bir manastırdır. Manastır çevre duvarlarıyla avlu içerisine alınmıştır. |
 |
|
Dere Mahallesi Kilisesi
|
|
Yapı, İlçenin 30 km. güney batısında dere mahallesinde tek nefli, kilise üzerine
büyük bir kaya kütlesi düştüğü için üst örtüsü yıkılmış durumdadır.6.93x4.96 boyutlarındadır. |
 |
|
Yaylım Köyü Kilisesi |
|
Yapı, Köse İlçesi yaylım Köyü Merkezindedir.Üç apsisli, üç neftli,
dört sütunlu kilise giriş kapısı dahil, orijinalliğini
muhafaza etmektedir.Beşik tonozlu örtülüdür. Kilise
içerisinde yangın çıktığından fresko tekniğinde yapılmış
bazı resimler yok olmuştur. Bu fresklerden geriye Meryem
ana figürleri kalmıştır.Kilisenin bütün duvarları yontma
taşla yapılmıştır. |
 |
|
Hegios İoannes Manastırı Kilisesi |
|
Yapı,Çatal Kayanın hemen altında yer almaktadır.1819-1832
yıllarında onarılarak freskolarla süslenmiştir. Yapı tek
nefli bir plana sahiptir.Üstünü örten beşik tonozların
izi mevcuttur. Güney duvarında,pencere aralarında ve
yarım payeler üzerinde tespit edilen sahneler,konuları
bakımından ilgi çekicidir. Filizler (Şerit) halindeki
sahnelerden, en alt sıra oldukça bozulmuştur.Sadece
başlardaki haleler kalmıştır. İkinci filizde kilisenin
ileri gelenleri tasvir edilmiştir. Figürlerden birisi
Aziz Hermogenes’tir. Elinde yuvarlak ve kubbeli bir
yapının maketini tutmaktadır. 3. firizde Genesis (İsanın
doğumu) kompozisyonu, 2. yarım paye üzerinde Aziz Simeon
Stylites’in tasfiri, 2.sathi kemerde Hz.İsa’nın din
adamlarıyla münakaşası ve Sameryalı kadınla kuyu
başındaki sohbeti görülür. |
 |
|
Yitirmez Kilisesi |
|
Yapı, Merkez Yitirmez Köyündedir. Üç apsisli olup, biri yıkılmıştır.
Beşik tonozla örtülü olup,orijinal sütun gergileri
bulunan, hepsi taştan yapılı altı sütunu , 11 mazgal
penceresi olan ve yer,yer fresk izlerine
rastlanmaktadır. |
 |
|
Demirkapı Kilisesi |
|
Yapı, Torul İlçesi Demirkapı Köyü Ünalan (Emrük) Mahallesinde
bulunmaktadır. 18.yy’ın ilk yarısında yapılan kilise
beşik tonozla örtülü olup, çevresi ise duvarlarla
çevrilidir.
|
 |
|
Panaghia (Meryemana) Kilisesi |
|
Büyükçit Köyü Vadisinde Çit deresinin sol tarafındaki yamaç
üzerindedir. Manastıra ana yoldan ayrılan bir köprüden
geçilerek patika bir yolla ulaşılmaktadır. Manastır
Yüksek duvarlarla çevrili avlunun içindedir. Manastırı
ilk kez 890-900 tarihleri arasında üç keşişin kurduğu
bilinmektedir. Daha sonra Trabzon Komnenosları döneminde
ve 19.yy da onarılmıştır. 12.50x8.60 metre boyutlarındaki
yapı ortada merkezi Kubbe, şapeli köşelerde birer küçük
kubbeli tonozla örtülüdür. Plan üç nefli bir bazilikanın
karışımı gibidir. Daire biçimi üç apsisi vardır. Duvarlar
yalancı kemerlerle üç bölüme ayrılmıştır. Kemer
ortalarına büyük birer pencere açılmıştır. Manastırın
Kuzeydoğu köşesindeki şapel dikdörtgen planlıdır.Apsisin
nişinde Bizans döneminden freskler vardır. |
 |
|
Hagios Theodoros Kilisesi |
|
Eski Gümüşhane’de bulunan en eski kilisedir.1480 ‘de madenciler
tarafından yaptırılmıştır. 1702 yılında kısmen onarım
görmüştür. Üç nefli bir bazilika şeklindedir. Apsislerin
(Mihrap) kısmı kısmen kaya içindedir.Beşik tonozları çökmüştür. |
 |
|
Surp Karabet Kilisesi |
|
Yapı, Süleymaniye Mahallesinde olup, Ermeni kilisesidir. Çift
meyilli çatısında yer alan kubbesiyle daha çok İmera(Olucak)
Köyü Manastır kilisesiyle benzerlik göstermektedir. |
 |
|
Güneşli Mah. Kilisesi |
|
Yapı,İlçeye 8 km. mesafede Altınpınar beldesinin Güneşli
mahallesindedir. 8.47x6.05 metre ölçülerinde tek nefli,tek
apsislidir. Kiborion girişli kilisenin güneyinde tek
girişi bulunmaktadır. Kilisenin hemen yanı başında
3.27x2.53 metre ölçülerinde bir şapelde bulunmaktadır. |
 |
|
Manamatlı Mah. Kilisesi |
|
Yapı, Torul Uğurtaş Köyü Manamatlı Mahallesinde bulunmaktadır. Tabiat Şartlarına
bağlı olarak tahrip olan şapelin Yan duvarları
ayakta kalmıştır. |
 |
|
Karaca (Masura) Mah. Kilisesi |
|
Yapı, Torul İlçesi Cebeli Köyü, Karaca (Masura) mahallesindedir.
Kilisenin tek nefi, beş genli bir apsisi, 2 mazgal
penceresi vardır. Giriş kapısı güney cephesinde düzgün
yontma taşla, diğer kısımları moloz taşla örgülüdür.
Kilise beşik çatılıdır. |
 |
|
Küpçüler (Ağrıt) Mah. Kilisesi |
|
Yapı, Torul İlçesi Cebeli Köyü Küpçüler (Ağrıt) mahallesindedir.iki
apsisi mevcut olup,birisi yıkılmış durumdadır. Yapı
Yığma moloz taşla örülmüş,kalın harç kullanılmıştır.
Tavan örtüsü diğer kiliselerden farklı olup, altı genli
ikinci bir geçişle tamamlanmıştır. |
 |
|
Meryem Ana Kilisesi |
|
Yapı, Kürtün İlçesi Yaylalı Köyü Meryemana Mahallesindedir. Tek
apsisli, tek nefli , düzgün yontma taşlarla örülmüş yapı,
üçgensi dik çatıyla örtülmüştür. Kilisenin hemen
doğusunda yapı bitişiğinde orijinal kemerle geçişi
yapılan bir mahsen bulunmaktadır. Güney tarafında 5 metre
mesafede ise tabiat şartlarına bağlı olarak tahrip olmuş
kilise çeşmesi bulunmaktadır. Benzer kiliselerden farklı
olarak girişi güneydendir. |
 |
|
İşhanlı Kilisesi |
|
Yapı,Dumanı Köyü İşhanlı Mahallesindedir. 10.15X12.54 m
boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli
bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir. Biri batıda
diğeri güneyde olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi
bulunmaktadır. Güneyde bulunan kapı 1.23 m açıklığa
sahip olup, aynı zamanda ana girişi olarak kullanılmış
ve dıştan kemer alınlığa bir hac motifi işlenmiştir.
Doğu cephesinde yer alan apsis 4.72 m genişliğinde ve
3.74 m derinliğinde olup, üç mazgal penceresiyle birde
nişi bulunmaktadır. Apsisin her iki yanında bulunan 2.10
m genişliğinde ve 2.00 m derinliğinde pastaphorion
hücrelerinde ise birer pencere açılmıştır. Üst örtüsü ve
taşıyıcıları tamamen yıkılmıştır. Önemli yerlerde düzgün
yontma taş diğer kısımlarda ise 0.85 m kalınlığında
moloz taş kullanılmış. |
 |
|
Binatlı Kilisesi |
|
Yapı, Dumanlı Köyü Binatlı Mahallesindedir. 08.70X12.00 m
boyutlarında dikdörtgen bir plan üzerine üç nefli
bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir. Biri
batı,diğeri güney cephesinde olmak üzere iki girişi
bulunmaktadır. Güney girişi üzerinde kabartma olarak bir
hac motifi işlenmiştir. Bu cephede üst seviyede açılmış
üç pencere bulunmaktadır. Doğu cephesinde apsis ve
pastaporion hücreleri dışa taşkın olarak yapılmış,
kilise fresko süslemeleri yoğunlukla kullanılmıştır.
Yörede ayakta kalan tek kilisedir.
Kapı,pencere,taşıyıcılar,kemerler ve köşeler düzgün
kaliteli kesme taş malzemeden yapılmıştır.beden
duvarları ise moloz taştan yaklaşık 0.80 ile 0.90 m.
Kalınlığında örülmüştür.Kilise beşik tonozla kaplıdır. |
 |
|
Vank Kilisesi |
|
İl Merkezinden Gözeler köyüne giderken Vank Köyündedir.Yapı
dikdörtgen planlı ve ortasında merkezi kubbesi
bulunmaktadır.Ancak Bizans döneminde yapıldığı
sanılmaktadır.Yapının duvarları ve çatısı sağlam
durumdadır.Ancak iç duvar düzeyleri yıpranmıştır. |
 |
|
Hagios Georgios Manastırı Kilisesi |
|
Şehir Merkezine 6 km uzaklıktaki Merkez Hutura köyüne giderken
yolun sağında, tepe üstündedir.14. yy’ın ilk yarısında
Trabzon Prensi Aleksios Komnenos yaptırmıştır.Kilise
1509’larda keşiş Ananias ,1624’te Georgios
Stratilatis’çe onarılmıştır.Ayrıca Sultan ll.Abdülhamit
döneminde onarıldığını gösteren yazıtı vardır.Yunan hacı
planında kubbeyle örtülü bir yapıdır.Apsis önüne
yerleştirilen birer payeyle doğu-batı yönünde uzama
gösterir.Hac kolları beşik tonoz örtülüdür.Ana ve yan
yüzler yarım sütüncelerle üç bölüme ayrılmış,bu
bölümlere yuvarlak kemerli pencereler açılmıştır.Batı
yönünde ortada üstü kapalı sütunlu ana giriş
vardır.Yapı, bitki (üzüm,kıvrık dal,palmiye),halat,ejder
motifleri ile bezelidir.Pencere üstlerinde İsa’nın
monogramları ve Hagios Georgios’un simgeleri
işlenmiştir.Günümüzde üst örtüsü yıkılmıştır. |
 |
|
Atalar Kilisesi |